ارسال مطلب براي دوست
اشاره
نشريه معارف دربارة توسعه و تعميق فرهنگ پرسش و پرسشگري و چگونگي دسترسي دانشگاهيان به مراکز معتبر پاسخگويي، با حجتالاسلام والمسلمین قنادی مسئول محترم اداره مشاوره و پرسش و پاسخ نهاد نمايندگي مقام معظم رهبری در دانشگاهها به گفتگو نشست؛ که مشروح آن تقديم ميشود.
معارف
ضمن تشكر از اينكه وقت خود را به اين نشريه اختصاص داديد، در ابتدا بفرماييد چگونه ميتوان فرهنگ پرسش و پرسشگري را در جامعه توسعه و تعميق نمود؟
«فَاسْأَلُوا أَهْلَالذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون»(انبياء/21). در ابتدا از تلاشی که ماهنامه معارف در خصوص ترویج فرهنگ و معارفاسلامی در سطح دانشگاه و براي دانشگاهیان بیان و تبیین میکند تشکر میکنم. در خصوص احياي فرهنگ پرسش و پرسشگری نخست خوب است به اين واقعیت توجه داشته باشيم که مهمترین امتياز انسان در مقایسه با سایر جانداران همین روحیه پرسش و پرسشگری است كه چه بسا از سالهای اولیه زندگی در انسان شکل ميگيرد و همین روحیه کنجکاوی و پرسش است که زمينه و بستر رشد و بالندگی انسان را فراهم میکند. واقعيت آن است كه در میان قشرهای مختلف جامعه، دانشگاهیان از جایگاه ویژهای در این خصوص بهرهمندند چون به عنوان قشر فرهیخته و تاثیرگذار جامعه ميباشند.
اگر خواسته باشیم در یک تقسیمبندی کلی فوايد پرسش را بگوییم، بايد اشاره كرد كه در حقیقت روحیه پرسشگری به انسان کمک میکند در خصوص اعتقاداتش به «تحکيم اعتقاد» و در خصوص رفتارهای فردی، خانوادگی، محیطتحصیلی و رفتارهای اجتماعی به «تصحیح رفتار» برسد. ویژگی مهمي که مخصوصاً برای دانشگاهیان جایگاه ويژهاي دارد این است که با پاسخیابی مناسب میتوانند به مرتبه «قدرت دفاع» و در حقیقت جایگاه «تاثیرگذاری» هم برسند.
انتظاری که ما از دانشجویان به ويژه اساتید داریم این است که در پرتو احیای فرهنگ پرسشگری، نخست زمينه ارتقاي دانش و بينش خود را فراهم کنند و در مرحلة بعد، به عنوان قشر تاثیرگذار در جامعه، همت و تلاش شايسته داشته باشند.
من فکر میکنم این سه محور مهمترین فوايد احیای فرهنگ پرسشگری است که در حقیقت باعث «تحکیم اعتقاد» و موجب «تصحیح رفتار» و «قدرت دفاع» در برابر تهاجم فرهنگی و عقیدتی بیگانگان ميشود. شعار «پرسش کلید دانش» یک واقعیت است که برای رسیدن به هر مقام و مرتبه علمی لازم ميباشد. ما در حقیقت نیاز به پرسش داریم؛ طبیعی است که در مسائل دینی که شامل اعتقادات، اخلاق و تکالیف و احکام میشود، احیای فرهنگ پرسشگری میتواند نقش بيشتري داشته باشد و در اين زمینه به تقویت و رشد ما کمک کند.
مشکل اصلی این است که پيش از اینکه دانشجو به تقویت درونمایه و بنمایه اعتقادي و رفتاري برسد با شبهاتی روبرو میشود و این شبهات برای او مسئلهساز شده و مردد ميشود. در اینجا چه کاری باید انجام دهیم؟
از سؤال خوب شما تشکر میکنم. من این آیه را دوباره تکرار میکنم كه ميفرمايد: «فَاسْأَلُوا أَهْلَالذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون» این آیه اولاً با عبارت «فَاسْأَلُوا» كه امري است ما را تشویق میکند و متوجه ميسازد كه برای حل دغدغههای ذهنی و برآوردهشدن نیازهای عقیدتی رفتاری و امور زندگي خود، باید حتماً به دنبال پرسش برویم؛ اما از چه کسی بپرسیم که این نیاز به خوبی برآورده شود؟ در ادامة آیه میفرماید: «أَهْلَالذِّكْر» از کسانی که اهلیت داشته باشند و با آموزههای وحیانی در ارتباط باشند. ما معتقدیم که اگر چه بحث تخصصگرایی در همه رشتههای علمی به عنوان یک اصل پذیرفته شده است ولی آنگونه که از مجموعه سنت و سیره پیامبر و معصومان(ع) و در حقیقت رویکرد آیات قرآنی به دست میآید، این است که امور مربوط به آسایش جسمی و رفاه اجتماعی بيشتر به تلاش و تجربه بشری واگذار شده که در حقیقت جایگاه علم طبیعی است و مجموعه علومفنی، مهندسی، پزشکی و علومی که در خصوص برآوردهشدن نیازهای جسمی و رفاه اجتماعی است را میتوانیم مشمول این اصل کنیم. خداوند متعال ابزار دسترسی به اینگونه علوم را در اختیار انسان قرار داده است، به همین جهت براي دستیابی به این علوم، بیشترین نقش را میتوان به انسان و تلاش و تجربه او داد؛ اما در خصوص نیازهای عقیدتی، رشد معنوی، تهذیب اخلاق، احکام تکالیف فردی و خانوادگی و اجتماعي لازم است از آموزههای وحیانی به عنوان منبع قابل اطمینان استفاده کنيم، چون انسان دارای پیچیدگیها و نیازهای متنوعی است و بهطور معمول تجربه محدود بشری نمیتواند سعادت واقعی و اطمینانبخشی را برایش تضمین کند؛ اما آموزههای وحیانی با احاطهاي که نسبت به کل نظام آفرینش و همة نیازهای بشری دارد به عنوان یک منبع اطمینانبخش میتواند ما را راهنمایی کند. به همین جهت خداوند ميفرمايد «فَاسْأَلُوا أَهْلَالذِّكْرِ»یعنی از کسانی که اهلیت دارند و دارای آشنایی با ذکر هستند بپرسيد. منظور از «ذکر» اینجا کتابهای آسمانی و آموزههای وحیانی است. این آیه به ما اشاره میکند شما حتماً برای برآورده شدن نیازهای خود جهت تحکیم اعتقاد و تصحیح رفتار، بايد منبع اطمینانبخش را پیدا کنید؛ كه آن منبع در حقیقت پیامبر(ص) و کسانی که با ذکر الهی در ارتباط هستند میباشد.
نکته حائز اهميت این است که دانشجو از کجا به این پاسخهاي اطمينانبخش دست پیدا کند؛ و با توجه به این آیه که قرائت كردید، پاسخدهنده کيست و چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
در خصوص پاسخیابی خدمت شما عرض شد که ما باید به منابع اطمینانبخش مراجعه کنیم. منابع اطمینانبخش در خصوص تحکیم اعتقادات و تصحیح رفتار در حقیقت کسانی هستند که بیشترین ارتباط و نزدیکی را با آموزههای وحیانی دارند. طبیعی است که در سطح دانشگاه اساتید معارف اسلامي در حقیقت جایگاه ویژهای را در این زمینه میتوانند داشته باشند. مسئولین دفاتر نهاد رهبری در دانشگاهها به عنوان جایگاه روحانی در دانشگاه میتوانند منبع قابل قبولی باشند. البته حساسیتی نیست که حتماً به کسی که لباس روحانی دارد مراجعه شود، بلکه هر کسی که با آموزههای وحیانی به طور مطمئن و کامل و جامع آشنا است میتواند منبع مراجعه ما باشد؛ اما در این مسیر باید بسیار با احتیاط عمل کرد که واقعاً به کسی دسترسی پیدا کنیم که اطمینان پیدا بکنیم هندسه فکریش بر اساس آموزههای وحیانی شکل گرفته و مستند به آیات و روایات راهنماییهای لازم را برای ما انجام میدهد. به همین جهت اگر ما مراجعه به روحانی را توصیه میکنیم چون درصد اطمینان در این قشر بیشتر است؛ بقیه عزیزان چه بسا درصد این اطمینان را برای ما نتوانستهاند به وجود آورند.
واقعیت مسئله این است که علم هر کس برخاسته از زمینههای فردي و سطوح دسترسی او به علوم است. علت اینکه ما روحانی را ترجیح میدهیم چون علمش برخاسته از ذخایر اطمینانبخش دینی است؛ یعنی آنچه یک روحانی به عنوان منبع شناخت استفاده میکند، بیشتر متن قرآن و روایات و اصول و فروعی است که برخاسته از نظام فکری است که پیامبر اسلام و ائمهاطهار(ع) شالوده آن را پیریزی کردهاند، اما دیگران چه بسا به جهت تحصیل در مجامع مختلف، خاستگاه فکریاي غير از آبشخورهای اسلامي داشته باشند و همین زاویه باعث میشود که در راهنماییها و اظهارنظرهای خود، با آموزههاي وحياني زاويه داشته باشند. اگر چه در گامهای نخست تشخیص این مسئله بسیار مشکل است ولی در ادامه فاصله این دو خط، خودش را نشان میدهد و زاویهای که از خاستگاه این دو علم پیدا میشود، در اعتقاد و رفتار بروز میكند. به همین جهت دیده شده در برخي دانشگاهها با تشکيل بعضی از حلقهها و استفاده از اساتیدی که در هر صورت دارای زمینههای فکری و توانمندیهای سخنرانی هستند، جذابيتي براي دانشجويان به وجود ميآيد ولی چون خاستگاه علمی و معرفتی آنها با خاستگاه معرفتی نظام حوزه متفاوت است، از جهت اعتقادی و رفتاری نتوانستهاند به دانشجویان خدمات قابل اطمینانی ارائه دهند و گاه باعث انحرافاتی در نظام فکری و رفتاری فردی و خانوادگی و اجتماعی قشر تحصیل نيز شدهاند و عواقب و آثار سويی را از خود به جا گذاشتهاند. به همین جهت توصیه ما این است که اگر چه مراجعه را محدود به روحانیان نمیکنیم اما حتماً اولویت میدهیم؛ و حداقل اینکه اگر از دیگران هم استفاده میکنیم لازم است که با روحانیان مشهور و قابل اعتماد وزنهسنجی شود و صحت یا نادرستی گفتار دیگران را با مراجعه به روحانیان قابل اطمینان بسنجیم. اگر این کار را انجام دهیم انشاءالله میتوانیم به پاسخ قابل اطمینانی دست پیدا کنیم.
البته در این راستا مراکزی به عنوان مراکز پاسخگو که در حقیقت خاستگاه نظام فکریشان بیشتر متکی به آموزههای وحیانی است، راهاندازی شدهاند که یکی از این مراکز، «اداره مشاوره و پرسش و پاسخ» نهاد رهبری در دانشگاههاست که با تشکیل گروههای متعدد علمی در زمينههاي قرآن و حدیث و مسائل اعتقادی و اخلاقی و تربیتی و روانشناسی و گروه تاریخ و سیره و گروه اندیشه سیاسی و همچنین بعضی از موضوعات داراي فراوانی در ميان دانشگاهيان، مانند بحث مهدویت، وهابیت، عرفانهای نوظهور، گروههای علمي، فعاليت دارند که از نظر علمی متکي به آموزههای وحیانی هستند و با ادبیات و روحیه دانشجویان و جامعه دانشگاهی آشنا ميباشند. به همین جهت موفقیتهایی را در این زمینه داشته است و به عنوان یکی از مراکز قابل اعتماد جامعة دانشگاهی، میتواند محل مراجعه باشد و دانشگاهيان(دانشجويان و استادان) پاسخ پرسشهای خود را در مسائل مربوط به دین و سیاست و مشاورههای تربیتی از این مرکز دریافت کنند.
آیا این اداره توانسته است متناسب با فنآوری و نوآوریهاي روز رشد نموده و زمينههاي ارتباطي آسان و سريع را براي دانشجويان فراهم کند؟
بله خوشبختانه اداره مشاوره و پرسش و پاسخ نهاد رهبری در دانشگاهها، به تناسب پیشرفت امکانات سعی کرده فعالیتهای خود را به روزرسانی کند و از برنامههای پرسش و پاسخ مکتوب که در گذشتههای دور انجام میداد و به صورت دريافت و ارسال پستی پرسشهای دانشگاهیان را پاسخ میداد، آهسته آهسته به سويي کشیده شد که از فضای رایانهای استفاده کند و ارتباط ایمیلی را با دانشگاهیان برقرار نمايد. سایت اينترنتي اين مركز به آدرس: porseman.org فضایی را به وجود آورد که دانشجویان میتوانند با مراجعه به آن، علاوه بر دسترسی مستقیم به بانک پرسش و پاسخ، با امکانات جستجوی لفظی و موضوعی مطالب مهمی را در آن صفحه ببینند و امکان درج سؤال را در آن دارند.
در گام بعد سامانه پیامکي اين مركز، راهاندازی شد که با توجه به گستردگی این سيستم در میان اقشار مختلف جامعه، راه بسیار آسانی برای طرح سؤال و دريافت جواب سریع براي مخاطبان است که میتوانند با شماره پيامك 30001619 تماس بگیرند و سؤال خود را طرح کنند و انشاءالله در کوتاهترین مدت پاسخ خود را نيز دریافت دارند. البته سعی بر آن است که دسترسی به بانک پرسش و پاسخ با امکانات جستجوي متعدد و متنوع به گونهای فراهم شود که دانشگاهیان عزیز با مراجعه به سايت بتوانند به طور مستقیم خود پاسخ پرسشهایشان را در کوتاهترین فرصت به دست بیاورند. به همین جهت ما سایتهای موضوعی مربوط به گروههاي علمي جهت پاسخيابي در زمينههاي قرآن، سنت و سيره پیامبر و اهلبیت(ع) و ادیان و مذاهب و معارف اسلامی، اخلاق و عرفان، مهدویت، وهابیت و تربيت و مشاوره، راهاندازي كردهايم و سؤالاتی که دارای فراوانی میان جوانان و دانشگاهیان است را در آنجا درج نمودهایم که با مراجعه به آن سایت بیش از 60 تا70% از سؤالات پیشآمده برای دانشجویان، پاسخدهی شده و دانشگاهیان به آسانی و در کوتاهترین مدت میتوانند از این بانک پرسش و پاسخ موجود در سایتهای موضوعی، بهرهمند شوند. در صورتی که پرسشهای جدید برای آنها پیش بیاید یا زوایای جدیدی از پرسش برای آنها مطرح شود، میتوانند در همان صفحه درج سؤال داشته باشند و پاسخ خود را نيز در مدت زمان کوتاهي دریافت کنند.
در پایان اگر نکته حائز اهمیت ديگري هست، بيان بفرمایید.
بار ديگر بر احیای فرهنگ پرسشگری در میان جوانان و به ویژه دانشگاهیان به عنوان قشر فرهیخته و تاثیرگذار جامعه تأکيد ميکنم. معتقديم با احیای فرهنگ پرسشگری و پاسخیابی از راههاي اطمينانبخش، دانشجويان ميتوانند به «تحکیم اعتقاد» و «تصحیح رفتار» خود در زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی و محیط علمی دست پیدا کنند و خودشان بهترین الگو برای اصلاح و سلامتی جامعه باشند؛ و سپس چه بسا با تحصیلکردههای کشور و مجامع بینالمللی روبرو شوند و بتوانند جهت گسترش فرهنگ اسلام در جوامع علمی نقش مؤثري داشته باشند. اگر مجامع علمی به فرهنگ اسلام آراسته باشند در حقیقت رأس کشور به سلامتی به رشد و بالندگی رسیده و آهسته آهسته بدنه کشور هم تأثیر میپذیرد. اين توفيقاتت انشاءالله زمینهای باشد براي پذیرش حکومت مهدوی و ظهور حضرت حجت(عج). در پايان مجدداً از شما و همکارانتان تشکر ميکنم.
